Ο Αδάμ γίδια δεν είχε και πυτιές μάζευε.
Λέγεται: Γι αυτόν που προσπαθεί ν’ αποκτήσει πράγμα που δεν το χρειάζεται.
Αλεπόν τρώει κι η ζεπίρα πρέσκεται.
Η αλεπού τρώει και το κουνάβι πρήζεται.
Η αρκούδα, η αλεπού και το κουνάβι κάνανε συνεταιριλίκι για την ανεύρεση τροφής.
Η αλεπού έτρωγε κρυφά και με την πονηριά της έπειθε την αρκούδα ότι τα έτρωγε το κουνάβι.
Έτσι το κουνάβι πρηζόταν από το ξύλο που έτρωγε από την Αρκούδα.
Λέγεται: Για όποιον υπόκειται τις συνέπειες των πράξεων άλλων.
Άλλα ζα σπάουνταν και άλλα μαρουκούνταν
Άλλα ζώα σφάζονται και άλλα μηρυκάζουν
Λέγεται: Γι αυτούς που ευθυμούν ενώ άλλοι δυστυχούν
Άρκον πα τα σεράντα χρόνα μίαν αχπαράεται.
Κι η Αρκούδα στα σαράντα χρόνια μια φορά τρομάζει.
Λέγεται: Για γεγονός σπάνιο.
Βζημένον φουρνίν, ψωμία ’κι ψεν’.
Σβηστός φούρνος ψωμιά δεν ψήνει.
Για πράγματα ή όντα των οποίων η ενέργεια έχει εξαντληθεί.
Δύο καρπούζα ’ς σ’ έναν γολτούκ’ ’κι κρατίουνταν
Δυο καρπούζια σε μια μασχάλη δεν κρατιόνται.
Δεν είναι δυνατόν να γίνουν δυο δουλειές ταυτόχρονα.
Εγέννεσεν το βούδ’ κι εποίκεν γαρκόν.
Γέννησε το βόδι και έκανε μοσχάρι.
Λέγεται: Γι αυτούς που ανακοινώνουν σαν σπουδαία και ενδιαφέρουσα, ασήμαντη είδηση.
Εγώ απιτάζω τον σκύλον κι ο σκύλον απιτάζ’ τ’ ουράδ’ν ατ’.
Εγώ διατάζω τον σκύλο κι ο σκύλος την ουρά του.
Λέγεται: Γι αυτόν που αναθέτει σε άλλον αυτό που του ανέθεσαν.
Εγώ λέγ’ ατον καλόερος είμαι, κι ατός ερωτά με πόσα παιδία έ’εις;
Εγώ του λέω είμαι καλόγερος, και αυτός με ρωτάει πόσα παιδιά έχεις;
Λέγεται: Γι αυτόν που επιμένει να ρωτά το ίδιο πράγμα αν και στην πρώτη ερώτηση πήρε αρνητική απάντηση.
Εδώκαν πρόσωπον τον Αλήν, και εσκώθεν έχεσεν ‘ς σο χαλίν.
Έδωσαν αξία στον Αλή, και σηκώθηκε και έχεσε στο χαλί.
Λέγεται: Για αγροίκους και ανάγωγους που κάνουν κατάχρηση της συμπάθειας και της φιλοξενείας που τους επιδεικνύουν.
Εκαλόμαθεν η γραία ’ς σα σύκα θα τρώει και τα συκόφυλλα.
Καλόμαθε η γριά στα σύκα θα φάει και τα συκόφυλλα.
Λέγεται: Γι αυτόν που έχει την απαίτηση να του γίνεται συνέχεια η χάρη επειδή του έγινε μια φορά.
Εκυλίεν η τέντζερη κι εύρεν το γαπάχ’
Κύλισε ο τέντζερης και βρήκε το καπάκι.
Λέγεται: για ανθρώπους όμοιου κακού χαρακτήρα που συνάπτουν φιλία ή συνεταιρίζονται.
Έμαθεν η γραία αβράκωτος και βρακωμέντζα εντρέπεται.
Έμαθε η γριά ξεβράκωτη και βρακωμένη ντρέπεται.
Λέγεται: Γι αυτόν που δεν ξεχνά τις κακές του συνήθειες έστω και ανήθικες.
Επείνασεν ο κούκουδας κι ερούξεν ’ς σα τσιχρίτας.
Πείνασε η κουκουβάγια κι έπεσε στις ακρίδες.
Λέγεται: Γι αυτόν που στην ανάγκη δέχεται φτηνά πράγματα.
Έρθεν ο χάρον ’ς σην πόρταν κι όλ’ την νύφεν ετέρεσαν.
Ήρθε ο χάρος στην πόρτα και όλοι τη νύφη κοίταξαν.
Σε μια οικογένεια νύφη θεωρείται πάντα ξένη και δεν απολαμβάνει τη στοργή που απολαμβάνουν τα υπόλοιπα μέλη
Εύκαιρον σακίν ’ς σα ποδάρα ’κι στέκει.
Άδειο τσουβάλι στα πόδια δεν στέκεται.
Ο νηστικός δεν μπορεί να σταθεί στα πόδια του.
Έχω σκύλον και σύρ’ με τον λύκον.
Έχω σκύλο και πηγαίνει με τον λύκο.
Λέγεται: Για φίλο ή συγγενή που υποστηρίζει τον εχθρό.
Η γραία ας τ’ εγαμέθεν εσπάλιξεν την πόρταν.
Η γριά αφού γαμήθηκε, έκλεισε την πόρτα.
Λέγεται: Γι αυτούς που λαμβάνουν τις απαιτούμενες προφυλάξεις μετά το πάθημα.
Η κοσσάρα όντες έρται τ’ ωβγόν ’ς σον κώλον ατ’ς αραεύ’ φωλέαν
Η κότα όταν έρθει το αβγό στον κώλο της ψάχνει για φωλιά.
Λέγεται: Γι αυτόν που δεν προνοεί και τρέχει την τελευταία στιγμή
Η κοσσάρα πρώτα ωβγάζει κι επεκεί κακανίζει.
Η κότα πρώτα γεννάει το αβγό και μετά κακαρίζει.
Λέγεται: Γι αυτόν που καυχιέται για μελλοντικό κατόρθωμα χωρίς να είναι βέβαιη η επιτυχία.
Η κοσσάρα πίν’ νερόν και τερεί ’ς σον ουρανόν.
Η κότα πίνει νερό και κοιτάει στον ουρανό
Λέγεται: Προς αγνώμονα στον οποίο προβάλλεται σαν παράδειγμα ευγνωμοσύνης προς τον θεό,
η συνήθεια της κότας να ανυψώνει το κεφάλι της κάθε φορά που καταπίνει νερό.
Ήντζαν γίνεται πρόβατον, τρώει ατον ο λύκον.
Όποιος γίνεται πρόβατο, τον τρώει ο λύκος.
Λέγεται: Για όποιον ταπεινώνεται ή φέρεται ήρεμα και έτσι κινδυνεύει να περιφρονηθεί ή να αδικηθει.
Ήντζαν λέει ατον η ψωλή μ’ αγγούρ’ έν’, παίρ’ τ’ άλας και τρέχ’.
Όποιος του πει το πέος μου αγγούρι είναι, παίρνει το αλάτι και τρέχει.
Λέγεται: Για ευκολόπιστο που ότι του πουν το πιστεύει.
Ήντζαν κρατεί το μελοκούτ’, λείχ’ το δάχτυλον ατ’.
Όποιος κρατάει το κουτί με το μέλι, γλείφει το δάχτυλό του
Λέγεται: Γι αυτόν που επωφελείται από ξένα πράγματα ή χρήματα που ο ίδιος διαχειρίζεται.
Η τυφλή ’ς σον φέγγον εψυλλίουτον.
Η τυφλή στο φεγγαρόφωτο ξεψειριζόταν.
Λέγεται: Γι αυτόν που κάνει κάτι σε ακατάλληλη ώρα.
Η τυχερέσσα η μάνα, το πρωτικάρ’ν ατ’ς κορίτζ’ εφτάει ατο
Η τυχερή η μάνα το πρώτο παιδί της κορίτσι το κάνει.
Λέγεται: Για τη μάνα που το πρώτο παιδί της είναι κορίτσι και γρήγορα θα έχει βοηθό στις δουλειές του σπιτιού.
Καινούργο μ’ κοσκίν’ πού κρεμάνω σε και σαν παλάντζ πα πού σύρω σε.
Καινούργιο μου κόσκινο που να σε κρεμάσω και σαν παλιώσεις που να σε πετάξω.
Λέγεται: Για κάθε πράγμα που του δίνουμε ιδιαίτερη σημασία όσο είναι κουνούργιο,
και όταν παλιώσει σεν του δίνουμε σημασία.
Κάτας πουλεί και σκυλία αγοράζει.
Γάτες πουλάει και σκυλιά αγοράζει.
Λέγεται: Ειρωνικά για τον άνεργο.
Μεγάλο βούκα φα και μεγάλο λόγο μη λες.
Μεγάλη μπουκιά φάε αλλά μεγάλο λόγο μη λες.
Λέγεται: Γι αυτόν που καυχιέται.
Με τη χώρας τα κοκκία ευτάει τον κύρ’ν ατ’ ψαλμόν
Με ξένα σιτάρια (κόλλυβα) κάνει στον πατέρα του μνημόσυνο.
Λέγεται: Γι αυτόν που επιδεικνύεται με ξένα χρήματα (δανεικά).
Με τον καιρόν ’κ’ έβρεχεν και παρώρας χαλάζ’ εντούν’νεν.
Όταν έπρεπε δεν έβρεχε και όταν δεν έπρεπε έριχνε χαλάζι.
Λέγεται: Για καταστάσεις που δεν γίνονται στην ώρα τους.
Με το ζόρ’ ο σκύλον ’ς σα πρόβατα ’κι πάει, κι αν πάει ‘κ’ οράζ’ ατα.
Με το ζόρι ο σκύλος στα πρόβατα δεν πάει, κι αν πάει δεν τα προσέχει.
Αν δεν αγαπά κανείς αυτό που πρέπει να κάνει, με το ζόρι δεν το κάνει.
Μη κλαις κιφάλ’, ντ’ εδέβασες, κλάψον ντο θα δεβά’εις.
Μην κλαις κεφάλι γι αυτά που πέρασες, κλάψε γι αυτά που θα περάσεις.
Λέγεται: Γι αυτόν που στεναχωριέται για κακό που έπαθε, ενώ ενδέχεται να πάθει ακόμα μεγαλύτερο κακό
Νεφέσ’ αν ’κ’ επορείς να παίρτς, ζουρνατζής μη γίνεσαι.
Ανάσα αν δεν μπορείς να πάρεις, μη γίνεσαι ζουρνατζής.
Λέγεται: Γι αυτόν που προσπαθεί να κάνει κάτι πέρα από τις δυνάμεις του.
Ντο θα λες ατο χουκ και μουκ πέει ατο αρμούτ’.
Αντί να το λες χουκ και μουκ πές το αρμούτ (απίδι)
Δηλαδή πές το ορθά κοφτά.
Ο θεός σκάλας χτίζ’, άλλ’ ανηβαίν’νε κι άλλ’ κατηβαίν’νε.
Ο θεός σκάλες φτιάχνει, άλλοι ανεβαίνουν και άλλοι κατεβαίνουν.
Τίποτα δεν είναι σταθερό, όλα αλλάζουν.
Εύκολα μπορεί να γίνει κάποιος από ευτυχισμένος δυστυχισμένος και το αντίθετο.
Οι παλαλοί εχόρευαν ’ς σου παλαλού τον γάμον.
Οι τρελοί χόρευαν στου τρελού τον γάμο.
Λέγεται: Για ανθρώπους του ίδιου χαρακτήρα.
Ο λύκον το μαλλίν ατ’ αλλάζει και το χούϊ’ν ατ ’κι αλλάζει.
Ο λύκος το μαλλί του αλλάζει και τις συνήθειές του δεν τις αλλάζει.
Λέγεται: Γι αυτόν που από τη φύση του είναι κακός και δεν αλλάζει να γίνει καλός.
Όνταν έμ’νε νύφε, είχα κακέσσαν πεθεράν κι ατώρα που είμαι πεθερά έχω κακέσσαν νύφε.
Όταν ήμουν νύφη είχα κακιά πεθερά, και τώρα που είμαι πεθερά έχω κακιά νύφη.
Λέγεται: Για τις σχέσεις νύφης και πεθεράς που ποτέ δεν θα είναι καλές.
Ο πεντικόν εκατούρεσεν ’ς σην θάλασσαν κι εποίκεν μερτικόν.
Ο ποντικός κατούρησε στη θάλασσα και απέκτησε μερίδιο.
Λέγεται: Γι αυτόν που συνεισφέρει λίγα και απαιτεί πολλά.
Οπέρ’ς εκάεν κι οφέτος εμύριξεν.
Πέρυσι κάηκε κι εφέτος μύρισε.
Λέγετα: Γι αυτόν που ασχολείται μάταια με παλιές ή ξεχασμένες υποθέσεις.
Όποιον δάχτυλον κόφτ’ς, πονείς.
Όποιο δάχτυλα κόψεις, πονάς.
Ο γονιός πονάει το ίδιο όλα τα παιδιά του.
Ο σκύλον ας σο τέρεμαν εψόφεσεν.
Ο σκύλος απ’ το κοίταγμα ψόφησε.
Λέγεται: Γι αυτόν που μάταια με τα μάτια ερωτοτροπεί.
Οσπιτανόν ο ποπάς ευλοΐαν ’κ’ έχ’.
Ο παπάς στο δικό του σπίτι δεν έχει ευλογία.
Λέγεται: Για εκείνον του οποίου η εργασία δεν υπολογίζεται σαν σπουδαία από τους δικούς του,
ενώ η ίδια δουλειά αν γίνει από ξένο θεωρείται σπουδαία.
Ούμπαν ακούς πολλά κεράσα, μικρόν καλάθ’ έπαρ’ κι άμε.
Όπου ακούς πολλά κεράσια κικρό καλάθι πάρε και πήγαινε.
Να μην πιστεύουμε στις υπερβολικές κουβέντες και φήμες.
Ούμπαν κοτζοί κι ούμπαν στραβοί ’ς σον Άεν Παντελέημον.
Όπου κουτσοί και όπου στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα.
Λέγεται: Για συρροή ανθρώπων διαφόρων κοινωνικών τάξεων σε κοινή συνάθροιση.
Ους να ευρίκομε τον αλογάν καλκεύομε τον γαϊδουράν.
Μέχρι να βρούμε τον αλογά καβαλάμε τον γαϊδουρά.
Προσωρινά να βολευόμαστε με ότι έχουμε προσπαθώντας πάντα να βελτιώσουμε την τύχη μας.
Ο Χριστόν πρώτα τ’ εκεινού τα γένα ευλόγησεν κ’ επεκεί τα ξένα.
Ο Χριστός πρώτα τα δικά του γένια ευλόγησε και μετά τα ξένα.
Ο καθένας πρώτα φροντίζει τον εαυτό του και μετά τους άλλους.
Η παροιμία λέγεται διότι ο ευλογών ιερέας (όπως και ο Χριστός)
όταν σηκώνει το χέρι για να ευλογήσει, αυτό βρίσκεται πολύ κοντά
στη γενειάδα του και φαίνεται σαν να ευλογεί πρώτα τα γένια του.
Πε με τον σύντροφο σ’ κι ας λέγω σε ντο είσαι.
Πές μου τον σύντροφό σου (το φίλο σου) να σου πω τι είσαι.
Λέγεται: Για όμοιους χαρακτήρες που κάνουν φιλία και συναναστρέφονται
’Πη καίγεται ’ς σο γάλαν φυσά και ’ς σο ξύγαλαν.
Όποιος καίγεται στο γάλα, φυσά και το γιαούρτι.
Λέγεται: Γι αυτόν που παθαίνει κάτι μια φορά και φοβάται σε παρόμοια περίπτωση
μήπως το ξαναπάθει, ενώ δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος.
Πολλά ψηλά πη τερεί, χαμελά ρούζ’.
Όποιος κοιτάει πολύ ψηλά, πέφτει χαμηλά.
Λέγεται: Για αλαζόνα που ταπεινώθηκε.
Πολλά πη τρέχ’ οπίσ’ απομέν’.
Αυτός που τρέχει πολύ μένει πίσω.
Λέγεται: Για την πολύ βιασύνη που φέρνει αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα.
Πολλοί μαγέροι χαλάνουν το φαΐ.
Πολλοί μάγειροι χαλούν το φαί.
Λέγεται: Για ζημιά που προκύπτει από διαφορετικές διαταγές πολλών υπευθύνων.
Ποπά παιδίν δαβόλου εγγόνιν.
Παπά παιδί, διαβόλου εγγόνι.
Λέγεται: Χαριτολόγώντας για παιδί παπά που είναι ζωηρό και έξυπνο.
Ποπάς αν ’κι γίνουμαι, διάκος γίνουμαι.
Παπάς αν δεν γίνομαι, διάκος γίνομαι.
Λέγεται: Γι αυτόν που αναγνωρίζει στον εαυτό του κάποια αξία.
Που ’κι θέλ’ να ζυμών’, εφτά ημέρας κοσκινίζ’.
Όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, εφτά μέρες κοσκινίζει.
Λέγεται: Για τον απρόθυμο να εκτελέσει κάποιο έργο.
Πρώτα ώβγασον κι επεκεί κακάντζον.
Πρώτα κάνε το αυγό και μετά κακάρισε.
Λέγεται: Γι αυτόν που καυχιέται για ικανότητά του πριν την αποδείξει με έργα.
’Σ σ’ αλών’ν ατ’ νε βρέχ νε χονίζ’.
Στ’ αλώνι του ούτε βρέχει ούτε χιονίζει.
Λέγεται: Για τον παντελώς αδιάφορο.
’Σ σ’ ετεψίζ’ τον πρόσωπον εκατούρ’ναν κι εκείνος έλεεν, βρέχ’.
Στου αδιάντροπου το πρόσωπο κατουρούσαν κι εκείνος έλεγε βρέχει.
Λέγεται: Γι αυτόν που δεν έχει το θάρρος να ανταποδώσει τις προσβολές και τις βρισιές που του απευθύνουν.
Τα κάτας εξενίτεψαν κι οι πεντικοί χορεύ’νε.
Οι γάτες ξενητεύτηκαν κι οι ποντικοί χορεύουν.
Λέγεται: Για τους ατακτούντες όταν απουσιάζουν οι ανώτεροί τους.
Τα λάχανα ελέπ’ και την φραχτήν ’κ’ ελέπ’.
Τα λάχανα τα βλέπει, αλλά τον φράχτη δεν τον βλέπει.
Λέγεται: Γι αυτόν που δεν βλέπει τις δυσκολίες
που ενδεχομένως θα συναντήσει στην επίτευξη του σκοπού του.
Τάξον τον παλαλόν ας χαίρεται.
Τάξε στον τρελλό (και άστον) να χαίρεται.
Λέγεται: Για υποσχέσεις που δεν πρόκειται ποτέ να εκπληρωθούν.
Τ’ αρσενικόν το λυκούδ’ μίαν γαμισκάται, επεκεί βάλ’ ακούλ’.
Το αρσενικό λυκόπουλο μια φορά γαμιέται, μετά βάζει μυαλό.
Λέγεται: Για τον άπειρο που ξεγελιέται την πρώτη φορά, μετά βάζει μυαλό.
Τ’ αχούλ’ να επουλίγουτον οι ζαντοί πα αγόραζαν.
Το μυαλό αν πουλιόταν και οι κουτοί θα αγόραζαν.
Λέγεται: Για χαρίσματα που δεν αποκτώνται με χρήματα.
Τ’ άψιμον όθεν καικά ρούζ’ καίει.
Η φωτιά όπου πέσει καίει.
Η δυστυχία προξενεί πραγματική θλίψη στους συγγενείς και όχι στους ξένους.
Τη πεθεράς ο θάνατον τη νύφες η χαρά.
Της πεθεράς ο θάνατος της νύφης η χαρά.
Λέγεται: Για τη νύφη που χαίρεται κρυφά για το θάνατο της πεθεράς.
Την κάταν είπαν ατεν το σκατό σ’ βοτάν’ έν’ κι εντώκεν εσκέπασεν ατο.
Της γάτας της είπαν το σκατό σου βότανο είναι και αμέσως το σκέπασε.
Λέγεται: Για ανόητο που πράγμα άχρηστο γι αυτόν το θεωρεί σπουδαίο και το κρύβει.
Το γεροντάρ’κον το βούδ’ εβγάλ’ αυλάκ’.
Το γέρικο το βόδι βγάζει (ανοίγει) το αυλάκι.
Οι γέροντες είναι εμπειρότεροι και αποτελεσματικότεροι.
Το γλυκίν η γλώσσα εβγάλ’ τ’ οφίδ’ ας σο τρυπίν.
Η γλυκειά γλώσσα (ομιλία) βγάζει το φίδι απ’ την τρύπα.
Με τον καλό τρόπο πετυχαίνεις περισσότερα παρά με αυστηρότητα.
Το καρφίν ποίος πονεί, χάν’ και το πέταλον.
Όποιος πονάει (τσιγκουνεύεται) το καρφί, χάνει και το πέταλο.
Λέγεται: Γι αυτόν που ζημιώνεται λόγω της τσιγκουνιάς του.
Το ’κ’ εγροικά το κιφάλ’, νεγκάζ’ τα ποδάρα.
Το κεφάλι που δεν κατανοεί, κουράζει τα πόδια.
Λέγεται: Γι αυτόν που αναγκάζεται να πάει κάπου
για δεύτερη φορά γιατί δεν σκέφτηκε ή ξέχασε κάτι.
Το μωρόν αν ’κι κλαίει τζιτζίν (βυζίν) ’κι δίγ’ν ατο.
Το μωρό αν δεν κλάψει βυζί δεν του δίνουν.
Για να αποκτήσει κάτι κάποιος πρέπει να το απαιτήσει πολλές φορές επίμονα.
Το παπίν εθέλεσεν να ωβγάζει τη χήνας τ’ ωβγόν κι επετσέριξεν τον κώλον αχτε.
Η πάπια θέλησε να γεννήσει της χήνας το αυγό και ξέσκισε τον κώλο της.
Λέγεται: Γι αυτόν που ζημιώνεται προσπαθώντας να μιμηθεί ανωτέρους του.
Το τρανόν το ραχίν τρανά χόνα έχει.
Το μεγάλο βουνό έχει και μεγάλα (πολλά) χιόνια.
Αυτός που έχει μεγάλο αξίωμα έχει και μεγάλες ευθύνες.
Τουζ τουζ και νε μέλ’ νε κερίν.
Τουζ τουζ και ούτε μέλι ούτε κερί.
Λέγεται: Για τον επιδεικτικά και με θόρυβο
(όπως η μέλισσα) εργαζόμενο, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Το χαμελόν τ’ άλογον όλ’ καβαλκεύ’ν ατο.
Το χαμηλό το άλογο όλοι το καβαλικεύουν.
Λέγεται: Για άνθρωπο ήσυχο και βολικό που τον κάνουν ότι θέλουν.
Τον άντραν ατ’ς πη ’κ’ έκλαψεν, κάπου εθάρρος είχεν.
Αυτή που δεν έκλαψε τον άντρα της, κάπου θάρρος (υπόσχεση γάμου από άλλον άντρα) είχε.
Λέγεται: Γι αυτόν που προβαίνει ασυνήθιστα σε θαρραλέα πράξη λόγω κρυφής υποστήριξης άλλου.
Τον λύκον ετραυαγγέλιζαν κι εκείνος ερώτανεν, πόπα τ’ αιΐδα σ’ μέρκιαν’ πάγ’νε.
Τον λύκο τον τραυαγγέλιζαν κι εκείνος ρωτούσε: παπά τα γίδια σου προς τα που πηγαίνουν;
Τα φυσικά κακά ένστικτα δεν αλλάζουν με ηθικές συμβουλές.
Τραυαγγελίζω = Διαβάζω σε άρρωστο το Ευαγγέλιο για να γίνει καλά
Τ’ υστερ’νόν το πουσμαντζαλούχ’ παράδας ’κ’ ευτάει.
Η καθυστερημένη μεταμέλεια δεν έχει αξία.
Η αναγνώριση λανθασμένων ή κακών ενεργειών πρέπει να γίνεται άμεσα.
Ποντιακά Σατυρικά
«Δύσ...τυχα» με όλη την επικαιρότητα!
και σα Λονδίνα λάσκεται, εγέντον ξενιτέας.
εφοέθεν γιάμ’ κάτ’ ίνεται με ίναν καμαριέραν.
όπως εφτάνε τα μωρά, μωρουδιακά δουλείας.
ο νούς ατ’ πα ατόσον κόφτ’ επήεν Μαλαισίαν.
κάθκα σο σπίτι σ’ άκλερε, να έρται η Εφορία.
βαρκίζ’ ατώρα πάρτε με, θα δίγω την παράν.
«Θεέμ, Θεέμ, ντο είν ατά, που έρθαν σο κιφάλιμ’.
κι ατοίν επήγαν είπανε, όλα σην Εφορίαν».
και το κιφάλι μ’ τ’ εύκαιρο, κρούω ο παλαλόν.
και εξωπίσιμ’ έτρεξεν, και όλον ο Λαόν».
ετότες για να γυναικίζω εγώ, επήγα στην Γαλλίαν.
Ο Αδάμ γίδια δεν είχε και πυτιές μάζευε.
Λέγεται: Γι αυτόν που προσπαθεί ν’ αποκτήσει πράγμα που δεν το χρειάζεται.
Η αλεπού τρώει και το κουνάβι πρήζεται.
Λέγεται: Για όποιον υπόκειται τις συνέπειες των πράξεων άλλων.
Άλλοι κοιτούν και σκάνε και άλλοι τρώνε και σκάνε.
Αν ξαναπαντρευτώ θα ξέρω να προσποιούμαι.
Αν έχει μοσχάρι (αν είναι έγκυος) θα γεννήσει.
Λέγεται για γεγονός του οποίου η επαλήθευση θα γίνει σύντομα και χωρίς αναβολή.
Δηλαδή ότι είναι να γίνει, θα γίνει.
Κι η Αρκούδα στα σαράντα χρόνια μια φορά τρομάζει.
Λέγεται: Για γεγονός σπάνιο.
Σβηστός φούρνος ψωμιά δεν ψήνει.
Για πράγματα ή όντα των οποίων η ενέργεια έχει εξαντληθεί.
Γέννησε το βόδι και έκανε μοσχάρι.
Λέγεται: Γι αυτούς που ανακοινώνουν σαν σπουδαία και ενδιαφέρουσα, ασήμαντη είδηση.
Εγώ διατάζω τον σκύλο κι ο σκύλος την ουρά του.
Λέγεται: Γι αυτόν που αναθέτει σε άλλον αυτό που του ανέθεσαν.
Έδωσαν αξία στον Αλή, και σηκώθηκε και έχεσε στο χαλί.
Λέγεται: Για τον ανεπιθύμητο που κάνει πως δεν καταλαβαίνει.
Καλόμαθε η γριά στα σύκα θα φάει και τα συκόφυλλα.
Λέγεται: Γι αυτόν που έχει την απαίτηση να του γίνεται συνέχεια η χάρη επειδή του έγινε μια φορά.
Έμαθε η γριά ξεβράκωτη και βρακωμένη ντρέπεται.
Λέγεται: Γι αυτόν που δεν ξεχνά τις κακές του συνήθειες έστω και ανήθικες.
Πήρε πρόσωπο (ύφασμα) θέλει και την φόδρα.
Λέγεται: Γι αυτόν που παίρνει θάρρος και γίνεται ενοχλητικός με τις απαιτήσεις του.
Πείνασε η κουκουβάγια κι έπεσε στις ακρίδες.
Λέγεται: Γι αυτόν που στην ανάγκη δέχεται φτηνά πράγματα.
Άδειο τσουβάλι στα πόδια δεν στέκεται.
Ο νηστικός δεν μπορεί να σταθεί στα πόδια του.
Έχω σκύλο και πηγαίνει με τον λύκο.
Λέγεται: Για φίλο ή συγγενή που υποστηρίζει τον εχθρό.
Η γριά αφού γαμήθηκε, έκλεισε την πόρτα.
Λέγεται: Γι αυτούς που λαμβάνουν τις απαιτούμενες προφυλάξεις μετά το πάθημα.
Η γάτα δεν έφτανε στο κρέας και έλεγε, κουτέ (σήμερα) Παρασκευή είναι.
Λέγεται: Γι αυτόν που δεν παραδέχεται την αποτυχία του να αποκτήσει
επιθυμητό πράγμα και εφευρίσκει δικαιολογίες.
Το κοράκι όπου κι αν πάει μαύρα αβγά κάνει.
Ο ανεπρόκοπος όπου κι αν πάει ανεπρόκοπος είναι.
Η κότα όταν έρθει το αβγό στον κώλο της ψάχνει για φωλιά.
Η κότα πρώτα γεννάει το αβγό και μετά κακαρίζει.
Ότι τρίβεις στο πιάτο σου θα έρθει στο κουτάλι σου.
Ότι κάνεις θα το βρεις μπροστά σου.
Όποιος γίνεται πρόβατο, τον τρώει ο λύκος.
Η σκύλα από τότε που γέννησε αλευρόσουπα δεν χόρτασε.
Λέγεται: για γονιό που στερείται για χάρη των παιδιών του.
Η τυχερή η μάνα το πρώτο παιδί της κορίτσι το κάνει.
Ο καθένας λέει το τάνι μου άσπρο είναι.
Λέγεται: Για όποιον επαινεί τα δικά του πράγματα.
Τάν(ι)= Το υπόλειμμα του δουρβανίσματος, το αριάνι.
.
Κρίμα στο βόδι που έσφαξα και στη χαρά που έκανα.
Λέγεται: Για διαψευσθείσα ελπίδα.
Λαίμαργος δεν είμαι, παραπονιάρης είμαι.
Λύκος ήρθε στα πρόβατα αλίμονο σ’ αυτόν που έχει ένα.
Λέγεται: Για κίνδυνο που απειλεί τους πάντες, πλήττει όμως περισσότερο τον φτωχό.
Μεγάλη μπουκιά φάε αλλά μεγάλο λόγο μη λες.
Λέγεται: Γι αυτόν που καυχιέται.
Με το ζόρι ο σκύλος στα πρόβατα δεν πάει, κι αν πάει δεν τα προσέχει.
Αν δεν αγαπά κανείς αυτό που πρέπει να κάνει, με το ζόρι δεν το κάνει.
Όταν έπρεπε δεν έβρεχε και όταν δεν έπρεπε έριχνε χαλάζι.
Λέγεται: Για καταστάσεις που δεν γίνονται στην ώρα τους.
Ορίστε λύκε, φάε την Σουμαδία (όνομα αγελάδας).
Λέγεται: Γι αυτόν που επιτρέπει σε άλλον να οικειοποιηθεί δικό του πράγμα.
Τι έβρεξε ο ουρανός κι η γη δεν το δέχτηκε.
Λέγεται: Γι αυτόν που υπομένει τις συμφορές της μοίρας.
Ο διάβολος δουλειά δεν είχαι και τα έβαζε με τα παιδιά του.
Λέγεται: Για άνεργο που ασχολείται με πράγματα απρεπεί και ενοχλητικά.
Όπου πηδά η κατσίκα, πηδά και το κατσικάκι.
Ο θεός έδινε τα κουκιά σ’ αυτούς που δεν είχαν δόντια.
Λέγεται: Γι αυτούς που δεν είναι ικανοί να απολαύσουν τα αγαθά που έχουν.
Ο θεός σκάλες φτιάχνει, άλλοι ανεβαίνουν και άλλοι κατεβαίνουν.
Τίποτα δεν είναι σταθερό, όλα αλλάζουν.
Εύκολα μπορεί να γίνει κάποιος από ευτυχισμένος δυστυχισμένος και το αντίθετο.
Οι τρελοί χόρευαν στου τρελού τ’αλλώνι
Ο λύκος το μαλλί του αλλάζει και τις συνήθειές του δεν τις αλλάζει.
Λέγεται: Γι αυτόν που από τη φύση του είναι κακός και δεν αλλάζει να γίνει καλός.
Όταν ήμουν νύφη είχα κακιά πεθερά, και τώρα που είμαι πεθερά έχω κακιά νύφη.
Λέγεται: Για τις σχέσεις νύφης και πεθεράς που ποτέ δεν θα είναι καλές.
Όταν δεν θέλω να σε φιλήσω σε ρωτώ που είναι το μάγουλό σου.
Λέγεται: Για προσποιητή άγνοια.
Ο γάτος τ’ αρχίδια του παραδέχεται.
Λέγεται: Για τον αυτάρεσκο.
Όποιο δάχτυλα κόψεις, πονάς.
Ο γονιός πονάει το ίδιο όλα τα παιδιά του.
Ο σκύλος απ’ το κοίταγμα ψόφησε.
Λέγεται: Γι αυτόν που μάταια με τα μάτια ερωτοτροπεί.
Ο χορτασμένος δεν καταλαβαίνει το χάλι του πεινασμένου.
Ο ευτυχής δεν καταλαβαίνει τον πόνο του δυστυχή.
.
Λέγεται: 1. Για παραλογισμό.
2. Για βλάκα που δεν διαφέρει σε νοημοσύνη από τα βόδια
και προστιθέμενος κι αυτός συγκροτούνται τρία ζευγάρια.
Όποιος καίγεται στο γάλα, φυσά και το γιαούρτι.
Αυτός που θέλει το καλό σου, σε κάνει και κλαις.
Λέγεται: Για τον ειλικρινή φίλο που δεν διστάζει να καυτηριάσει τα ελαττώματά σου, για να τα διορθώσεις.
Πολύ μην αδυνατίζεις, θα σπάσει η μέση σου.
Λέγεται: Ειρωνικά γι αυτόν που δείχνει υπερβολική λεπτότητα συμπεριφοράς ή περιποίησης
Αυτός που τρέχει πολύ μένει πίσω.
Λέγεται: Για την πολύ βιασύνη που φέρνει αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα.
Παπάς αν δεν γίνομαι, διάκος γίνομαι.
Λέγεται: Γι αυτόν που αναγνωρίζει στον εαυτό του κάποια αξία.
Όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, εφτά μέρες κοσκινίζει.
Λέγεται: Για τον απρόθυμο να εκτελέσει κάποιο έργο.
Πρώτα κάνε το αυγό και μετά κακάρισε.
Λέγεται: Γι αυτόν που καυχιέται για ικανότητά του πριν την αποδείξει με έργα.
Σιδερένια χέρια θα δουλεύουν και χρυσά θα κρατάνε.
Σημαίνει ότι για την ευπορία δεν αρκεί μόνο η εργατικότητα αλλά και η οικονομία.
Εκεί που θα αποκτούσαμε αυτί, χάσαμε και τη μύτη.
Λέγεται: Γι αυτούς που επιδιώκουν να αποκτήσουν πολλά και χάνουν και τα λίγα.
Στα σαράντα χρόνια έπιασε έναν ποντικό.
Λέγεται: Για ασήμαντο έργο σε μεγάλο χρονικό διάστημα.
Στ’ αλώνι του ούτε βρέχει ούτε χιονίζει.
Στου αδιάντροπου το πρόσωπο κατουρούσαν κι εκείνος έλεγε βρέχει.
Στο σπίτι του ποντικός δεν αλευρώνεται.
Τα άγρια τα γουρούνια, τα χιόνια τα εξημερώνουν.
Λέγεται: Για άνθρωπο αλαζόνα που αναγκάζεται από δυστυχία να ταπεινωθεί.
Οι γάτες ξενητεύτηκαν κι οι ποντικοί χορεύουν.
Τα λάχανα τα βλέπει, αλλά τον φράχτη δεν τον βλέπει.
Τα αλέυρια ξένα κι οι ποντικοί μαλώνουν.
Τάξε στον τρελλό (και άστον) να χαίρεται.
Τα παλιά τ’ άχυρα λιχνίζουν.
Το μυαλό αν πουλιόταν και οι κουτοί θα αγόραζαν.
Λέγεται: Για χαρίσματα που δεν αποκτώνται με χρήματα.
Η φωτιά όπου πέσει καίει.
Απ’ έξω το μήλο κόκκινο και μέσα γεμάτο μούχλα.
Λέγεται: Για πρόσωπο ή πράγμα που μόνο εξωτερική εμφάνιση έχει.
Της πεθεράς ο θάνατος της νύφης η χαρά.
Της Τρίχας το γεφύρι.
(Γέφυρα μεταξύ Τραπεζούντας και Ματσούκας στον ποταμό Πυξίτη-Δαφνοπόταμο
με θρύλο αντίστοιχο του γεφυριού της Άρτας).
Του φοβιτσιάρη η μάνα ποτέ δεν έκλαψε.
Λέγεται: Κυρίως σαν προτροπή από μάνα προς παιδί να αποφεύγει να ριψοκινδυνεύει.
Των ξένων (τα ελεττώματα) μπροστά σου φαίνονται, τα δικά σου πίσω (σου) δεν τα βλέπεις.
Λέγεται: Γι αυτόν που κατηγορεί άλλους για ελαττώματα που κι ο ίδιος έχει.
Της γάτας της είπαν το σκατό σου βότανο είναι και αμέσως το σκέπασε.
Λέγεται: Για ανόητο που πράγμα άχρηστο γι αυτόν το θεωρεί σπουδαίο και το κρύβει.
Την Κυριακή, την Κυριακή θα παντρευτεί η Κοτσκοβόρα.
Λέγεται: Γι αυτόν που υπόσχεται ότι θα κάνει μια δουλειά και όλο την αναβάλει.
Κοτσκοβόρα = Γυναίκα φτηνή και πρόστυχη που όταν τη ρωτούσαν πότε θα παντρευτεί,
απαντούσε την Κυριακή, χωρίς ωστόσο να έλθει ποτέ αυτή η Κυριακή.
Το γέρικο το βόδι βγάζει (ανοίγει) το αυλάκι.
Η γλυκειά γλώσσα (ομιλία) βγάζει το φίδι απ’ την τρύπα.
Με τον καλό τρόπο πετυχαίνεις περισσότερα παρά με αυστηρότητα.
Το κάστανο βγήκε από το περίβλημά του και είπε φτού από εκεί που βγήκα.
Το μωρό αν δεν κλάψει βυζί δεν του δίνουν.
Για να αποκτήσει κάτι κάποιος πρέπει να το απαιτήσει πολλές φορές επίμονα.
Το μπαρούτι κοντά στη φωτιά δεν αντέχει.
Το συνεταιρικό βόδι γρήγορα ψοφά.
Λέγεται: Γι αυτόν που υπηρετεί πολλούς και δεν αντέχει, ή πράγμα που φθείρεται γρήγορα επειδή χρησιμοποιείται από πολλούς
Το σύκο, το σύκο κοιτάζει και ωριμάζει.
Δια της μιμήσεως πολλαπλασιάζονται τα καλά και τα κακά.
Η στάμνα πολλές φορές πηγαίνει στη βρύση αλλά μια φορά σπάει.
Μετά από πολλές επιτυχίες ενδεχόμενη είναι και μια αποτυχία.
Το μεγάλο βουνό έχει και μεγάλα (πολλά) χιόνια.
Αυτός που έχει μεγάλο αξίωμα έχει και μεγάλες ευθύνες.
Η σακοράφα κι αν λεπτύνει, βελόνα αντικαθιστά.
Λέγεται: Για πλούσιο που έχει υποστεί μεν πολλές οικονομικές ζημιές αλλά έχει ακόμα οικονομικές δυνάμεις.
Τουζ τουζ και ούτε μέλι ούτε κερί.
Λέγεται: Για τον επιδεικτικά και με θόρυβο (όπως η μέλισσα) εργαζόμενο, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Η καθυστερημένη μεταμέλεια δεν έχει αξία.
Η αναγνώριση λανθασμένων ή κακών ενεργειών πρέπει να γίνεται άμεσα.
Το χαμηλό το άλογο όλοι το καβαλικεύουν.
Λέγεται: Για άνθρωπο ήσυχο και βολικό που τον κάνουν ότι θέλουν.
Τον κολυμβητή όταν μπαίνει δεν τον κοιτούν, όταν βγαίνει τον κοιτούν.
Η ικανότητα κάποιου φαίνεται όχι όταν αρχίζει ένα έργο αλλά όταν το τελειώνει.
Τον λύκο τον τραυαγγέλιζαν κι εκείνος ρωτούσε: παπά τα γίδια σου προς τα που πηγαίνουν;
Τα φυσικά κακά ένστικτα δεν αλλάζουν με ηθικές συμβουλές.
Τον επισκέπτη ανάφερε και το κάθισμα καλοβάλε.
Λέγεται: Γι όποιον παρουσιάζεται τη στιγμή που γίνεται λόγος γι αυτόν.
